Ziemia dobrzyńska (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Ziemia dobrzyńska mimo, że formalnie wchodziła w skład województwa inowrocławskiego, to cechowała dużą samodzielnością i traktowana była jako stosunkowo niezależna składowa dawnej Rzeczpospolitej.
Ziemia dobrzyńska (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Ziemia dobrzyńska do zbliżony kształtem do trójkąta region położony prawie w całości na prawym brzegu Wisły, wznoszący się średnio na wysokość 105 m n.p.m. Najwyższą częścią obszaru były tereny przygraniczne, położone na wschód od Górzna, w obrębie których dominowało wzgórze morenowe Ruska Góra o wysokości 184 m n.p.m. Powierzchnia terenu obniżała się przeciętnie z NNE na SWW, osiągając najniżej położony punkt w sąsiedztwie ujścia Drwęcy do Wisły koło Złotorii (40 m n.p.m.)

Zobacz: mapa ukształtowania powierzchni (hipsometryczna) >>> 

₪ ₪ ₪ 

Ziemia dobrzyńska obejmowała swoimi granicami ziemi o powierzchni prawie 2 946 km kw. Pod względem administracyjnym podzielona była na 3 powiaty. Największy obszar obejmował powiat lipnowski (1 294 km kw.) obejmujący 43,9 % powierzchni całego regionu. Mniejszy od niego był położony na północy powiat rypiński (1 172 km kw.) zajmując 39,8% powierzchni. Powiat dobrzyński cechował się najmniejszą powierzchnią, tj. 470 km kw., co stanowiło 16,0% powierzchni ziemi dobrzyńskiej.

Zobacz: mapa administracyjna >>> 

₪ ₪ ₪ 

Osadnictwo na ziemi dobrzyńskiej cechowało się znacznym zagęszczeniem osad, widocznym w szczególności na północ od Dobrzynia oraz w łukowato biegnącym pasie między Lipnem i Rypinem. Tereny te cechowało występowanie ponad 15 osad na każde 100 km kw. powierzchni i obejmowały prawie 27% całego regionu. Najmniejsze zagęszczenie sieci osadniczej występowało w obrębie obszarów leśnych w sąsiedztwie doliny Wisły oraz we wschodniej części ziemi dobrzyńskiej, między miastami Skępe i Górzno.

Zobacz: mapa osadnictwa >>> 

₪ ₪ ₪ 

Obszar ziemi dobrzyńskiej w prawie 90% znajdował się w granicach diecezji płockiej. natomiast nieco ponad 11% ziem wliczane było do diecezji włocławskiej (kujawskiej) - mowa tutaj o mieście Bobrowniki i dużych wsiach Szpetal Górny, Ostrowite, Chełmica i Zaduszniki. Część znajdująca się w administracji biskupa płockiego podzielona była na 4 dekanaty. Na północny znajdował się najmniejszy dekanat górzeński, który w obrębie ziemi dobrzyńskiej zajmował powierzchnię 144 km kw., co stanowiło 4,9% ogólnej powierzchni regionu. Dalej na południe wsie zaliczane były największego w graniach ziemi dobrzyńskiej dekanatu  rypińskiego (1 098 km kw.) zajmującego 37,3% całego obszaru. Dekanat lipnowski obejmował nieco ponad 25% powierzchni ziemi dobrzyńskiej, co dawało o/ 747 km kw. Na południowym wschodzie regionu dobrzyńskiego, znajdował się dekanat dobrzyński o powierzchni w granicach ziemi równej 672 km kw. (22,8%). Ponadto do tegoż dekanatu należało około 50 km kw. gruntów na przeciwległym brzegi Wisły (należących administracyjne do woj. brzesko-kujawskiego).

Zobacz: mapa administracji kościelnej >>> 

₪ ₪ ₪ 

Ziemia dobrzyńska była obszarem o zaznaczającej się regionalizacji występowania lasów. Przyczyn tego stanu rzeczy, można doszukiwać się w budowie geologicznej tego obszaru, a dokładniej w rozmieszczeniu piaszczysto-żwirowych osadów sandrowych i rzecznych. Największe, zwarte kompleksy leśne występowały wzdłuż doliny Wisły, między Szpetalem Górnym a Złotorią oraz na wschodzie regionu w rejonie Skępego, Szczutowa i dalej na północ w kierunku Górzna i Lasów Bryńskich. Lesistość ziemi dobrzyńskiej w XVIII w. wynosiło około 33%.

Zobacz: mapa lasów >>> 

₪ ₪ ₪  

Mapa krajobrazowa (perspektywiczna) ▼

mapa krajobrazowa, mapa perspektywiczna, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń

Mapa ukształtowania powierzchni terenu (hipsometryczna) ▼

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń

Mapa administracyjna ▼  

mapa administracyjna, podział administracyjny, powiaty, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń

Mapa gestości sieci osadniczej ▼

osadnictwo, sieć osadnicza, gęstość sieci osadniczej, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń

Mapa administracji kościelnej ▼ 

kościół, podział kościelny, diecezje, dekanaty, parafie, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń

Mapa lasów ▼ 

puszcze, lasy, lesistość, udział lasów w powierzchni, rozmieszczenie lasów, XVI w., XVII w., XVIII w., ziemia dobrzyńska, powiat dobrzyński, powiat lipnowski, powiat rypiński, Górzno, Rypin, Dobrzyń, Skępe, Lipno, Nieszawa, Dobrzyń


LITERATURA I ŹRÓDŁA:
Guldon Z., 1967, Mapy ziemi dobrzyńskiej w drugiej połowie XVI w., TNT, Toruń Mapa Prus Wschodnich Schröttera, 1796-1802 Mapa Kwatermistrzowska, 1839