Najazdy tatarskie na ziemię przemyską w XVII wieku [MAPY]

Wyprawy te podejmowane były w większości przez Tatarów budżackich i krymskich, ale swój udział w grabieżach mieli także oddziały Kozaków Zaporoskich, Rosjan, Szwedów i Siedmiogrodzian.
Najazdy tatarskie na ziemię przemyską w XVII wieku [MAPY]

 „...Pogarszające sie stopniowo w drugiej dekadzie XVII stulecia relacje polsko-osmańskie i będące ich pochodna stosunki polsko-tatarskie, miały swoje istotne konsekwencje dla kwestii bezpieczeństwa na południowo-wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. Powolna ewolucja w pokojowych dotychczas relacjach dwustronnych państwa polsko-litewskiego z Wysoka Porta związana była ze skomplikowanym zespołem problemów politycznych, dotyczących grabieżczych wypraw kozackich na Morze Czarne, spraw statusu i wpływów polskich w Mołdawii, a także prohabsburskiej polityki króla Zygmunta III, na co nakładały sie wciąż aktualne kłopoty z wypłacaniem tak zwanych upominków przez władze polskie na rzecz chanów krymskich (...).” 

 „...Ostatnia z wymienionych kwestii, mająca w porównaniu do wymienionych wyżej drugorzędne znaczenie, była przyczyna coraz częstszych w tym okresie inkursji tatarskich na terytorium ziem koronnych, traktowanych przez władze krymskie jako metody nacisku na władze Rzeczypospolitej. Wspomniane problemy były kluczowymi zagadnieniami wpływającymi na kształtowanie sie politycznej hemisfery Europy Południowo-Wschodniej w pierwszej tercji XVII wieku (...).” 

  

 

Najazdy o charakterze rabunkowym na ziemię przemyską miały miejsce się w całym XVII wieku. Wyprawy te podejmowane były w większości przez Tatarów budżackich i krymskich, ale swój udział w grabieżach mieli także oddziały Kozaków Zaporoskich, Rosjan, Szwedów i Siedmiogrodzian.

 


 1620 – NAJAZD TATARSKI


 

„...Najazd sił tatarskich na Rzeczpospolita, przeprowadzony w październiku 1620 roku, był konsekwencja przesilenia w relacjach państwa polsko-litewskiego z Imperium Osmańskim i Tatarszczyzna (...)”.

 

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, zniszczenia wojenne, 1620, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski, Józefów, Krzeszów, Tarnogród, Leżajsk, Sokołów, Żołynia, Grodzisko, Sieniawa, Łańcut, Przeworsk, Rzeszów, Jarosław, Tyczyn, Kańczuga, Radymno, Krakowiec, Pruchnik, Krzywce, Przemyśl, Mościska, Bircza, Niżankowice, Rybotycze, Nowe Miasto, Dobromil, Chyrów, Felsztyn, Sambor, Starasól, Ustrzyki, Stare Miasto, Drohobycz, Stryj, Turka, Skole

 

„...Najazd, który nastąpił kilka dni po rozbiciu armii koronnej, była to pierwsza o tak dalekim zasięgu i dużej skali oddziaływania operacja rabunkowa na obszarze ziem czerwonoruskich w XVII wieku. Efektem zagłady oddziałów armii koronnej pod Mohylowem było to, ze skuteczna obrona południowo-wschodnich ziem koronnych przed grożącym tatarskim uderzeniem odwetowym nie była możliwa, bowiem w kraju liczono, ze zgrupowanie wojsk koronnych skutecznie zabezpieczy nie tylko interesy polityczne Rzeczypospolitej w Mołdawii, lecz zapewni bezpieczeństwo przed stale wiszącym zagrożeniem nowych inkursji tatarskich. Ekspedycja tatarska przeprowadzona jesienią 1620 roku była pierwsza z całej serii ciężkich i niezwykle niszczących najazdów ordyńców, które w latach 20. XVII stulecia ogarnęły niemal cały obszar województwa ruskiego. Jako taka właśnie zasługuje z pewnością na szczegółowa analizę i poznanie jej skutków (...).” 

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, zniszczenia wojenne, 1620, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, łany kmiece, gospodarstwa zagrodnicze, gospodarstwa komornicze, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski

 

„...Powodzenie uzyskane podczas jesiennego najazdu tatarskiego z 1620 roku miało duże znaczenie dla dowództwa tatarskiego i szerokich mas wojowników tatarskich z ord budżackiej i krymskiej. Operacja przeprowadzona w październiku 1620 roku przez połączone siły krymsko-budżackie przekonała ostatecznie Tatarów, ze możliwe są działania militarne podejmowane na duża skale i sięgające daleko w głębię operacyjna przeciwnika bez ponoszenia znacznych strat. 

 

ziemia przemyska, najazdy tatarskie, zniszczenia wojenne, 1620, XVII wiek, straty materialne, wojna asymetryczna, osady wiejskie, młyny, karczmy, powiat przemyski, powiat stryjski, powiat drohobycki, powiat samborski

 

Wydaje sie, ze jeszcze większe znaczenie psychologiczne miała dla starszyzny tatarskiej klęska zadana przez ordyńców zgrupowaniu hetmana Stanisława Żółkiewskiego pod Mohylowem w 1620 roku. W 1629 roku, a zatem 9 lat po rozgromieniu sił polskich nad Dniestrem, w łonie dowództwa tatarskiego istniało wciąż mocno ugruntowane przekonanie o możliwościach pobicia liczniejszych oddziałów polskich i przeprowadzenia udanych operacji zbrojnych na terenie Rzeczypospolitej w oparciu o taktykę znana obecnie pod nazwa „uderz i uciekaj” (hit and run) (...).”

 

„...Wydarzenia z jesieni 1620 roku dowiodły, ze siły tatarskie są w stanie dokonać projekcji siły militarnej (military power projection) na dowolnie wybranym obszarze kresów południowo-wschodnich Rzeczypospolitej. Działania sił tatarskich podczas jesiennego najazdu z 1620 roku na ziemie Rzeczypospolitej należy ocenić bardzo wysoko. Były one przykładem znakomicie prowadzonego dowodzenia operacyjnego. Na uwagę zasługuje z pewnością znakomicie zgrana i zsynchronizowana operacja oskrzydlająca stolice województwa ruskiego. Nie mniejsze uznanie budzić może sposób przeprowadzenia grabieżczych misji na terenie ziem lwowskiej, przemyskiej i bełskiej. 

Co ciekawe, zostały one zrealizowane w dwóch fazach, co zaskoczyło nie tylko ludność cywilna zamieszkująca obszary objęte działaniami ordyńców, lecz także wojskowe dowództwo polskie. Podkreślić należy, ze działania sił tatarskich zostały przeprowadzone wręcz modelowo. Były one nie tylko znakomicie zsynchronizowane (timing) lecz, co nie mniej ważne, przeprowadzono je z wielka dokładnością i szybkością. W trakcie najazdu udało sie dowództwu tatarskiemu całkowicie zdominować obszar działań wojennych, co można było obserwować szczególnie podczas drugiej fazy operacji (od 19 do 28 października). 

Oddziałom tatarskim udało sie również sterroryzować i zszokować społeczności Rusi Czerwonej, czego dowodem były wybuchy paniki miedzy innymi w stołecznym Lwowie i innych większych miastach oraz całkowite fiasko szlacheckiego pospolitego ruszenia, które nie zdołało sie nawet zgromadzić w wystarczającej liczbie w punktach zbornych. W efekcie w trakcie drugiej fazy misji formacje tatarskie nie napotykały juz na większy opór sił polskich i mogły w sposób zupełnie swobodny wykonywać zaplanowane zadania, włącznie z bezpiecznym odwrotem na terytorium Mołdawii. Taka była w 1620 roku cena za pogrom armii koronnej, do którego doszło pod Mohylowem. Jeszcze groźniejsze konsekwencje tragicznego finału wyprawy mołdawskiej miał przynieść kolejny rok, w którym na Rzeczpospolita zwaliła sie cała potęga militarna Imperium Osmańskiego, wspierana przez ordy tatarskie (...).” 


1621 – DWA NAJAZDY TATARSKIE (WOJNA POLSKO-TURECKA)


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1623 – NAJAZD ORDY BUDŻACKIEJ


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1624 – NAJAZD TATARÓW BUDŻACKICH


 

 Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1626 – NAJAZD TATARÓW KRYMSKICH (ZIMOWY)


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1629 – NAJAZD TATARÓW KRYMSKICH I BUDŻACKICH 


 

 Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1648 – NAJAZD TATARSKO-KOZACKI


 

 Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce.

 


1655 – NAJAZD ROSYJSKO-KOZACKI


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1656 – NAJAZD SZWEDZKI


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1657 – NAJAZD SIEDMIOGRODZKO-KOZACKI 


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


1672 – NAJAZD TATARSKI (WOJNA POLSKO-TURECKA) 


  

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


 1699 – NAJAZD TATARÓW BUDŻACKICH 


 

Treść i mapy w opracowaniu. Publikacja wkrótce. 

 


 

Cytaty: Gliwa A., 2013, Kraina upartych niepogód. Zniszczenia wojenne na obszarze ziemi przemyskiej w XVII wieku