Województwo krakowskie (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Województwo krakowskie położone było w południowo-zachodniej części Rzeczpospolitej i zajmowało pierwsze miejsce w hierarchii województw w całym państwie.
Województwo krakowskie (XVI-XVIII w.) [MAPY]

Spis treści


Ukształtowanie powierzchni terenu >>>

Podział administracyjny >>>

Gęstość sieci osadniczej >>>

Puszcze i lasy >>>

Przestrzeń i drogi >>>

Struktura produkcji zbożowej w XVI wieku >>>

Struktura produkcji zbożowej w XVII wieku >>>


Województwo krakowskie w XVI w. - ukształtowanie powierzchni terenu


Rzeźba terenu województwa krakowskiego, reprezentowana jest przez krajobrazy typowe dla wyżyn, pogórza i gór średnich i wysokich. Powierzchnia terenu wznosi się średnio na wysokość 408 m n.p.m., obniżając się przeciętnie z południowego-zachodu na północny-wschód. Najwyższe szczyty znajdują się w południowej części województwa, w paśmie Tatr (Rysy 2499 m n.p.m.). Ponadto, cała południowa cześć województwa to pasma Beskidów licznymi szczytami powyżej 1000 m n.p.m. Najniższy punkt województwa, znajduje się w dolinie Wisły, na wschód od wsi Przymęków (170 m n.p.m.). 

mapa hipsometryczna, mapa wysokości bezwzględnych, najwyższy punkt, najniższy punkt, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo krakowskie, powiat sądecki, powiat proszowicki, powiat szczyrzycki, powiat lelowski, powiat śląski, powiat biecki, powiat ksiąski, Andrzejów, Będzin, Biecz, Bobowa, Bochnia, Brzesko Nowe, Brzeżek, Chrzanów, Cieszkowice, Czchów, Częstochowa, Dębowiec, Dobczyce, Dukla, Działoszyce, Gorlice, Grębów, Ilmanowa, Limanowa, Jasło, Jaśliska, Jordanów, Kazimierz, Kęty, Kleparz, Kłobucko, Kossów, Koszyczki, Kraków, Kromołów, Krościenko, Krzepice, Książ Wielki, Lanckorona, Lelów, Lipnica, Miechów, Mrzygłód, Mstów, Muszyna, Myślimice, Myślenice, Nowa Góra, Nowy Targ, Ogrodzieniec, Olkusz, Olsztyn, Osiek, Oświęcim, Pilcza, Piwnicza, Proszowice, Przerów, Sądecz Nowy, Nowy Sącz, Sądecz Stary, Stary Sącz, Skała, Skarbimierz, Skawina, Sławków, Słomniki, Szczekociny, Tymbark, Uście, Wadowice, Wieliczka, Włodowice, Wodzisław, Wojnicz, Wolbram, Wolbrom, Zakliczyn, Zator, Żarki, Żarnowiec, Żmigród, Żywiec


Województwo krakowskie w XVI w. - podział administracyjny


Województwo krakowskie miało powierzchnię 19 791 km kw. i położone było na obu brzegach Wisły, w obrębie źródłowych odcinków Warty i Policy. Obszar podzielony był na 7 powiatów. Na województwo krakowskie składały się powiat sądecki tj. 3 780 km kw. (19,1%), następnie proszowicki 3 346 km kw. (16,9%), szczyrzycki 3 221 km kw. (16,3%), lelowski 3 144 km kw. (15,9%), śląski 2 540 km kw. (12,8%), biecki 2 292 km kw. (11,6%) i ksiąski 1 467 km kw. (7,4%). 

mapa administracyjna, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo krakowskie, powiat sądecki, powiat proszowicki, powiat szczyrzycki, powiat lelowski, powiat śląski, powiat biecki, powiat ksiąski, Andrzejów, Będzin, Biecz, Bobowa, Bochnia, Brzesko Nowe, Brzeżek, Chrzanów, Cieszkowice, Czchów, Częstochowa, Dębowiec, Dobczyce, Dukla, Działoszyce, Gorlice, Grębów, Ilmanowa, Limanowa, Jasło, Jaśliska, Jordanów, Kazimierz, Kęty, Kleparz, Kłobucko, Kossów, Koszyczki, Kraków, Kromołów, Krościenko, Krzepice, Książ Wielki, Lanckorona, Lelów, Lipnica, Miechów, Mrzygłód, Mstów, Muszyna, Myślimice, Myślenice, Nowa Góra, Nowy Targ, Ogrodzieniec, Olkusz, Olsztyn, Osiek, Oświęcim, Pilcza, Piwnicza, Proszowice, Przerów, Sądecz Nowy, Nowy Sącz, Sądecz Stary, Stary Sącz, Skała, Skarbimierz, Skawina, Sławków, Słomniki, Szczekociny, Tymbark, Uście, Wadowice, Wieliczka, Włodowice, Wodzisław, Wojnicz, Wolbram, Wolbrom, Zakliczyn, Zator, Żarki, Żarnowiec, Żmigród, Żywiec


Województwo krakowskie w XVI w. - gęstość sieci osadniczej


Województwo krakowskie cechowało się wyraźną koncentracją osadnictwa w centrum regionu. Największe skupienie osad powyżej 15 miejscowości na 100 km kw. występowało w rejonie Krakowa z Kleparzem i Kazimierzem, gdzie poza stołecznym miastem znajdowały się Skawina, Wieliczka, Dobczyce, Bochnia, Brzesko Nowe, Uście, Koszyczki, Słomniki. Skała, Skarbimierz, Miechów, Działoszyce i Książ Wielki. Ponadto największe mniejsze skupiska występowały w sąsiedztwie Nowego i Starego Sądecza, Bobowej, Czchowa, Zakliczyna, Wojnicza, następnie Wodzisławia oraz Lelowa-Włodowic.  Najsłabiej zasiedlone obszary występowały w terenie górskim Podhala i Tatr, Beskidów Wysokich, Beskidu Żywieckiego, Śląska w między Chrzanowem a Będzinem, w Puszczy Niepołomickiej oraz na zachód od Częstochowy.

mapa gęstości sieci osadniczej, osadnictwo, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo krakowskie, powiat sądecki, powiat proszowicki, powiat szczyrzycki, powiat lelowski, powiat śląski, powiat biecki, powiat ksiąski, Andrzejów, Będzin, Biecz, Bobowa, Bochnia, Brzesko Nowe, Brzeżek, Chrzanów, Cieszkowice, Czchów, Częstochowa, Dębowiec, Dobczyce, Dukla, Działoszyce, Gorlice, Grębów, Ilmanowa, Limanowa, Jasło, Jaśliska, Jordanów, Kazimierz, Kęty, Kleparz, Kłobucko, Kossów, Koszyczki, Kraków, Kromołów, Krościenko, Krzepice, Książ Wielki, Lanckorona, Lelów, Lipnica, Miechów, Mrzygłód, Mstów, Muszyna, Myślimice, Myślenice, Nowa Góra, Nowy Targ, Ogrodzieniec, Olkusz, Olsztyn, Osiek, Oświęcim, Pilcza, Piwnicza, Proszowice, Przerów, Sądecz Nowy, Nowy Sącz, Sądecz Stary, Stary Sącz, Skała, Skarbimierz, Skawina, Sławków, Słomniki, Szczekociny, Tymbark, Uście, Wadowice, Wieliczka, Włodowice, Wodzisław, Wojnicz, Wolbram, Wolbrom, Zakliczyn, Zator, Żarki, Żarnowiec, Żmigród, Żywiec


Województwo krakowskie w XVI w. - puszcze i lasy


Województwo krakowskie pokryte było w 27% lasami. Największe, zwarte kompleksy leśne występowały w rejonie Niepołomic (Puszcza Niepołomicka), Gorcach, na Podhalu, w Beskidach, w pasie między Chrzanowem a Ogrodzieńcem oraz w rejonie Częstochowy. Obszar bezleśne to najbliższe okolice Krakowa, Proszowic, Miechowa oraz Sądecza Nowego i Bobowej.   

mapa lasów, lesistość, zalesienie, XVI w., XVII w., XVIII w., województwo krakowskie, powiat sądecki, powiat proszowicki, powiat szczyrzycki, powiat lelowski, powiat śląski, powiat biecki, powiat ksiąski, Andrzejów, Będzin, Biecz, Bobowa, Bochnia, Brzesko Nowe, Brzeżek, Chrzanów, Cieszkowice, Czchów, Częstochowa, Dębowiec, Dobczyce, Dukla, Działoszyce, Gorlice, Grębów, Ilmanowa, Limanowa, Jasło, Jaśliska, Jordanów, Kazimierz, Kęty, Kleparz, Kłobucko, Kossów, Koszyczki, Kraków, Kromołów, Krościenko, Krzepice, Książ Wielki, Lanckorona, Lelów, Lipnica, Miechów, Mrzygłód, Mstów, Muszyna, Myślimice, Myślenice, Nowa Góra, Nowy Targ, Ogrodzieniec, Olkusz, Olsztyn, Osiek, Oświęcim, Pilcza, Piwnicza, Proszowice, Przerów, Sądecz Nowy, Nowy Sącz, Sądecz Stary, Stary Sącz, Skała, Skarbimierz, Skawina, Sławków, Słomniki, Szczekociny, Tymbark, Uście, Wadowice, Wieliczka, Włodowice, Wodzisław, Wojnicz, Wolbram, Wolbrom, Zakliczyn, Zator, Żarki, Żarnowiec, Żmigród, Żywiec


Województwo krakowskie w XVI w. - przestrzeń i drogi

 „...Ze stołeczności Krakowa wynikał fakt, iż przez województwo krakowskie przechodziły najważniejsze połączenia z państwami i krajami sąsiednimi: z Rusią (należącą do Korony z jej dalszymi ziemiami, z Węgrami, Czechami i Niemcami. 

Połączenie z Czechami prawdopodobnie zmieniało się w ciągu wieków. Nie jest jasne, jak przebiegała trasa w XVI w. Itineraria królewskie wskazują, że używane były rozmaite drogi: przez Żywiec, Nowy Sącz, Wrocław. Koło Oświęcimia mapa Stanisława Porębskiego z 1563 r. umieszcza cztery mosty, przez które jechano na Śląsk, do Wielkopolski, Małopolski i do Czech (...).

Najstarszą drogą na Śląsk jechało się z Krakowa przez Olkusz, Sławków, Będzin i dalej przez Bytom, Opole do Wrocławia. Szczególnie dużo komór celnych funkcjonowało w XVI w. pomiędzy Krakowem a Olkuszem (...).

Inna droga, określana w źródłach jako >strata magna<, prowadziła z Krakowa przez Miechów, Żarnowiec, Małoszyce, Rokitno, Kaszczor, Witów, Lelów, Krzepice do Wielkopolski i Prus lub z Krzepic na Śląsk (...). Wcześniejszy wariant tego szlaku omijał Częstochowę i prowadził przez Mstów, Rędziny, Wierzchowiska (gdzie pobierano cło), Kłobuck. (cytat za Wilka M., 2008, Drogi [w:] Rutkowski H., 2008, Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI w.)

drogi, transport, przestrze4ń, województwo krakowskie, XVI w

Województwo krakowskie - struktura produkcji zbożowej w XVI wieku

Województwo krakowskie - struktura produkcji zbożowej w XVI wieku

Województwo krakowskie - struktura produkcji zbożowej w XVII wieku

Województwo krakowskie - struktura produkcji zbożowej w XVII wieku

 


LITERATURA I ŹRÓDŁA:
Rutkowski H., 2008, Atlas Historyczny Polski, Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, IH PAN Atlas Fontium, www.atlasfontium.pl
Mielczarski S>, 1962, Rynek zbożowy na ziemiach polskich w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII wieku. Próba rejonizacji